YILDIZLARLA KONUŞAN KADIN (1/2)

Sekiz yaşında küçük bir kızken verdiği kararla bilim insanı olan harika bir kadın bugünkü konuğumuz.

“Genç bir bilim insanının ödülü, dünyada bir şeyi İLK gören veya anlayan kişi olmanın verdiği duygusal heyecandır.”

Bu cümle İLK’lerin kadınına ait.

Cecilia Helena Payne-Gaposchkin.

Britanya asıllı Amerikan gök bilimci ve astrofizikçi.

Zeki.

Çalışkan.

Matematiğe aşık.

Astronomi tarihinin parlak yıldızı.

Üniversiteye profesör olarak atanan ilk kadın.

Üniversitede bölüm başkanlığı yapan ilk kadın.

Yıldızların büyük ölçüde en hafif iki kimyasal element olan hidrojen ve helyumdan oluştuğunu keşfeden ilk kişi.

Cecilia 1900 yılında İngiltere'nin tarihi kasabası Wendover’da varlıklı ve eğitimli bir ailede doğar.

Oxford Üniversitesi öğretim üyesi, önemli tarih kitaplarının yazarı, avukat, hakim ve aynı zamanda yetenekli bir müzisyen olan babasını küçük yaşta kaybeder.

Sert karakterli yetenekli annesi tarafından büyütülür. Kardeşleri ile beraber çok iyi eğitim alır. Erkek kardeşi arkeolog, kız kardeşi mimar olurken; Cecilia henüz sekiz yaşındayken bilim insanı olmaya karar verir.

Okulunda temel Latince, Fransızca ve Almanca bilen, matematik ve geometriyi çok seven başarılı bir öğrenci olur. Evde ise çoktan yetenekli bir piyanisttir.

Okul yaşamındaki her şey yolunda giderken, ailesi ile beraber Londra'ya taşınmak zorunda kalır. Maalesef ne yaşadığı yeni şehri ne de okulunu sevemez. Kendi başına evde matematik çalışmaktan daha çok keyif alır.

17 yaşına geldiğinde okulunun ona daha fazla yardımcı olamayacağını söyleyerek ayrılmak ister.

İngiliz müziğinde kendine özgü tarzı ile tanınan klasik müzik bestecisi ve eğitimcisi Gustav Holst’tan ders almaya başlar.

Bilime ve müziğe olan sevgisi yaş aldıkça artar. Ancak gönlü bilim insanı olmaktan yanadır.

Bu amaçla, 19 yaşında Cambridge Üniversitesi'ne tam burslu olarak girer.

Başlarda aldığı botanik derslerinin yerine, fizik bilimleriyle daha çok ilgilendiğinin farkına varmaya başlar.

Arthur Eddington'ın ‘Genel Görelilik Teorisi’ üzerine verdiği bir konferansa katılır. Heyecanla düşünmekten tam üç gece uyuyamaz.

Fizik bölümünde okurken, çok sevdiği astronomi derslerine de katılmaya başlar. Astronomi kitaplarını büyük bir hevesle inceler.

Aynı zamanda; Einstein'ın genel görelilik kuramını deneysel olarak kanıtlayan; İngiliz astrofizikçi ve matematikçi Sir Arthur Eddington’un konferanslarını ilgiyle takip eder.

Modern astrofiziğin temellerini atan bu önemli ismin desteği ile astronom olmaya karar verir.

Fizik okuması gerekirken, günlerini ve gecelerini astronomi projeleri üzerinde çalışarak geçirdiği için üniversiteden ikincilikle mezun olur.

O yıllarda Amerika’da bir kadının astronomi alanında çalışması, İngiltere'ye göre daha kolay ve fırsatlarla dolu olduğu için ülkesinden ayrılır.

1923 yılında, Cambridge şehrine gelir.

Hiç vakit kaybetmeden Harvard Koleji Gözlemevi'ne burslu olarak kaydolur.

En sevdiği alanda azimle çalışırken, yıldızlar en yakın arkadaşı olur.

1925 yılında sadece iki yılda tamamladığı doktora teziyle tüm dünyaya sesini duyurur.

Çünkü tezi o zaman kadar kabul edilenin aksine; yıldızların içeriğinin büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluştuğunu gösterir. Ayrıca yıldızların sınıflandırılırken sıcaklıklarının esas alınacağına vurgu yapar.

Gelin görün ki, elde ettiği bu sonuçlara kimse inanmaz, dolayısıyla tezi hemen kabul görmez. Hatta bazı gökbilimcilerin itirazı ve diretmesi ile karşılaşır.

Sonra ne mi olur? (devamı 2/2’de)

Sevgiyle kalın.

Belgin ERYAVUZ

03.04.2026