SIRA DIŞI KÜP EVLER

Küp küp olalı hiç bu kadar şirin olmamıştı sanırım.

Adeta oyuncak gibi.

Eğlenceli.

Modern.

İlgi çekici.

Farklı tasarımı ile insanı görür görmez şaşırtıyor.

Gülümsetirken düşündürüyor.

Sapsarı küp evler Rotterdam'ın simgelerinden biri.

Kültürel ve mimari açıdan benzersiz bir yapı topluluğu olarak kabul ediliyor.

Modernist mimari tarzın en önemli örneklerinden aynı zamanda.

Mimarı Hollandalı Piet Blom.

Küp evlere bakarken, aralarında gezinir hatta içlerini ziyaret ederken; insan ister istemez mimarın nasıl biri olduğunu sorguluyor.

Küp Evler, birbirine bağlı 38 adet kare şeklindeki ahşap kutudan oluşuyor ve 45 derecelik bir açıyla duruyor. Bu sayede her evin düz çatısından maksimum güneş ışığı alınıyor.

Her küp evin kendi kullanım alanı var.

Genelde üst kısımdakiler konut için ayrılırken; alt kısımda kalanlar ofis, dükkan ya da restoran amaçlı düşünülmüş.

Üstelik her bir küp evin içinde bir bahçe bulunuyor.

Mimar Piet Blom, bu farklı tasarımında insanların doğal ortamlarındaki yaşam tarzlarından ilham aldığını belirtir. Bu düşünceden hareketle toplumun bir araya gelmesini ve sosyal etkileşimi teşvik etmek amacıyla küp evleri tasarladığını söyler.

II. Dünya Savaşı sonrasında Rotterdam’ın çoğu yeri gibi Oude Haven bölgesi de yerle bir olur. Bölgeye yeni bir kimlik kazandırmak amacıyla mimar Piet Blom görevlendirilir.

Mimar da bölgeye farklı ve sıra dışı küp evleri yaparak kentsel dönüşüm projesini farklı bir noktaya taşır.

Şehirde yaşayan insanların bir köy hayatı oluşturması gerektiğini düşünen Piet Blom, küp evleri bir ağaç üzerinde yaşamayı düşleyerek şekillendirir.

Dolayısıyla şehrin göbeğinde 45 derecelik açıyla duran, altıgen şeklindeki ilginç kübik evlerin her biri bir ağacı, hepsi birlikte ise ormanı simgeler.

1977 yılında yapımına başlanırken evler 55 adet olacak şekilde planlanır. Sonradan sayı azaltılır.

38 tanesi küçük, 2 tanesi ise süper küp olmak üzere toplam 40 adet ev yapılır.

Her bir küp, ahşap bir iskelet ile ayakta tutulurken; her biri farklı açılarda ve geometrik şekillerde tasarlandığı için yapıların içine hava akışı kolayca sağlanır.

Yapımı ve birbirine olan bağlantıları hayli zor olduğu için; önce bir örnek küp inşa edilir. Ardından tüm inşaat bu örnek üzerinden şekillenir.

Her bir küp ev yaklaşık 1.080 metrekarelik bir taban alanına sahip. Tüm odalar verimli bir şekilde kullanılmak üzere tasarlanmış.

Zemin kattan eve girdikten sonra, küpün konumuna bağlı olarak bir ila üç kat arasında değişebilen bir merdivenle katlara ulaşılır.

Üçgen şekilli alt katta salon bulunur. Dışa açılan camı eğiminden dolayı aşağı bakar.

Orta kat, yatak odası ve banyodan oluşur.

Üçgen şeklindeki en üst çatı katında ise ekstra bir oda daha yer alır.

Burası çevresi pencerelerle çevrili üç yönlü bir piramit halinde olduğu için, muhteşem bir görsel şehir manzarası sunar.

Hollanda'nın Rotterdam şehrindeki küp evlerin benzerine Helmond’da da rastlamak mümkün.

Bu eğimli birbirleriyle iç içe geçmiş kübik evler, aslında imar sorunlarına yaratıcı ve bir o kadar da ilginç bir çözüm olmuş. Böylece konut alanı olarak imar edilen küçük arazi parçaları değerlendirilmiş. Kısacası kentsel planlama sorununu çözerken, aynı zamanda ilgi çekici, şaşırtan konutlar da yaratmış.

Küp evlerde yaşamak, yelkenli bir teknede yaşamaya çok benzetiliyor.

Rotterdam Şehri'nin tescilli anıtı olarak kabul edilen ve şehrin modern ruhunu yansıtan küp evleri birebir görüp gezmeniz dileğimle.

Sevgiyle kalın.

Belgin ERYAVUZ

01.09.2025

Kaynaklar: https://ayder.com.tr; https://www.arkitektuel.com; https://en.wikipedia.org; https://www.atlasobscura.com; https://en.wikipedia.org.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BİLİMİN GİZEMLİ YANI

Sayıları ve şekilleri mantık kuralları ile inceleyen soyut bir bilim dalı matematik.

Onun sayesinde hayatın karşımıza çıkardığı karmaşık problemler çözüme kavuşuyor. Bir anlamda her şey biraz daha netlik kazanıyor.

Peki ya bilimin gizemli yanları?

Matematiği çok seven ve hayatını buna adamış bir Fransız matematikçi var konuk olarak, bu yazımda.

17. yüzyılın sonları ile 18. yüzyılın başında yaşamış.

Hayatını matematiğe adamış.

Olasılık teorileri ile ünlü.

Kumarbazlar tarafından çok tutulan ‘The Doctrine of Chances - Şans Doktrini' isimli olasılık eserinin sahibi.

Abraham de Moivre.

Fransa’nın Champagne bölgesinde doğar. Cerrah babası sayesinde iyi eğitim alır. Ancak ülkesinde baş gösteren dinsel zulüm nedeniyle genç yaşta İngiltere'ye taşınır.

1684 yılında fizik okumak için Paris'e geri döner. Bu arada ünlü bir eğitmenden özel matematik dersleri alır.

De Moivre, yeniden Londra'ya geldiği zaman günün standart matematik metinlerini çok iyi bilen yetenekli bir matematikçi olarak kabul görür.

1692 yılında İngiliz gökbilimci, jeofizikçi, matematikçi, meteorolog, fizikçi ve mucit Edmond Halley ile arkadaş olur.

Bir süre sonra İngiliz matematikçi, fizikçi, astronom ve yazar Isaac Newton ile yolları kesişir.

Tüm bunlar onun matematik sevdasını ve çalışmalarını körükler.

Hayatını kazanmak için ya özel evleri ziyaret eder ya da Londra'nın ünlü kahvehanelerinde özel matematik dersleri verir.

İlerleyen yıllarda matematik bilimine yaptığı önemli katkılar nedeniyle; Berlin Prusya Bilim Akademisi ve Paris Fransız Bilimler Akademisi üyeliklerine kabul edilir.

Yine de hayatı boyunca fakir yaşamdan kurtulamaz.

1754'teki ölümüne kadar olasılık ve matematik alanlarındaki çalışması ise aralıksız devam eder.

Bu kısa hayat öyküsündeki en dikkat çekici ve gizemli yanı ise bambaşka.

Şimdi sıkı durun.

Abraham de Moivre, yaşlandıkça geçen yıllarla beraber giderek daha uyuşuk bir hale geldiğini fark eder. Üstelik eski yıllarına oranla daha çok uyumak istemesi onu düşündürür.

Kendi üzerinde yaptığı kısa analizle, her gece 15 dakika fazla uyuduğunu tespit eder.

Bir matematikçi olarak bu artışı bir aritmetik dizisi olarak ele alır.

Hesaplar yapar.

Sonucunda, söz konusu artışın devam etmesi halinde; uyku süresinin 24 saate ulaştığı günü tespit eder.

Bulduğu o tarih de artık uyanamayacağı, hayatına veda edeceği gün anlamına gelir.

Peki ne olur dersiniz?

Gerçekten de ünlü matematikçi tam o gün hayatına veda eder.

1754 Kasım’ının 27’sinde.

Yani kendi ölüm tarihini iddia ettiği gibi doğru bir şekilde hesaplar ve bu garip iddiayı kazanır.

Hayatın cilvesine bakın ki kazandığını bilemez.

Bu hikaye bize, bir matematikçinin kendi sonunu bile formüllerle ve hesaplarla bulabileceğini, dolayısıyla bilimin de gizemli bir yanının olduğunu gösterir gibi.

Gibi diyorum çünkü; bazı tarihi kaynaklar bunun bir iddiadan öte olmadığını savunuyor. Neden olarak da ölümünün gerçekleştiği sırada Londra’da herhangi bir belgenin olmaması gösteriliyor.

Sevgiyle kalın.

Belgin ERYAVUZ

01.09.2025

Kaynaklar: https://en.wikipedia.org;  https://tr.wikipedia.org.

 

 

 

BİR HAYALİN ÖTESİNDE

Bazen her şey bir hayalle başlar ve gelinen noktada tatlı bir gerçeğe dönüşür.

İşte buna benzer harika bir öykü var geçmişten bize göz kırpan.

Bunun için 1765 yılında Paris’ e uzanalım usulca.

Dossier Boulanger adında bir Parisli yemek servisi yapan bir yer açmaya karar verir.

Konum olarak da Louvre Müzesi yakınlarındaki hareketli Rue des Poulies'i seçer.

Bu bir ilk olacaktır.

Çünkü o zamana kadar dünya genelinde yemek pişirilip satılan, insanların gelip oturduğu ve karnını doyurduğu yerler; bir elin parmaklarını dahi geçmez.

Dossier Boulanger, bulduğu mekânın girişine ise amacını ifade eden Latince bir tabela asar.

“Midesi yorgun olanlar bana gelin, sizi yenileyeceğim - Venite ad me vos qui stomacho laboratis et ego restaurabo vos.”

O dönemlerde Parislilerin çoğu Latince bilmediği halde Dossier Boulanger’in mesajı büyük bir etki yaratır.

Bundan sonraki yıllarda yemek yemek için açılan böylesi yerlere ‘yeniden güçlendirmek, yeniden sağlığa kavuşturmak’ anlamına gelen ‘Restaurer’ kelimesinden esinlenerek ‘Restoran’ ismi verilir.

Kelimenin kökeni kadar, taşıdığı anlam da aslında evrensel bir mesaj taşır.

Restorasyon.

Yani ruhları, yüzlerdeki gülümsemeyi, sağlığı yeniden yerine getirmek.

Boulanger kısa sürede yaptığı menü çeşitlendirmesi ile zengin bir mutfak yaratmayı başarır.

Elbette bu başarı başka yemek ustalarına da ilham olur.

Açıldığı günden itibaren sadece müşterilerini doyurmakla kalmayan Boulanger, kendi yaptığı tatlılarla da onları kendine bağlar.

Üstelik yaptığı birbirinden enfes tatlıları o kadar ünlenir ki, ismine atfen ekmek yapılan yerlere boulangerie (fırın) ismi verilmeye başlanır.

Aradan geçen yıllarla beraber restoran konsepti hızla yaygınlaşır.

Önceki zamanlarda sadece krallara, soylulara ya da bakanlara hizmet eden ünlü şefler kendi mekânlarını açmaya başlar. Bir kısmı ise yine bu amaçla iş yapan girişimcilerle çalışır.

Tam 29 yıl sonra bu terim sınırları ve hatta Atlantik okyanusunu aşar.

1794 yılında Fransız Devrimi’nden kaçan bir Fransız mülteci olan Jean Baptiste Gilbert Paypalt tarafından, Amerika Birleşik Devletleri Boston’da ilk Fransız restoranı kurulur.

Böylece “restoran” kelimesi Amerikan kültürüne de girmiş olur.

Tarihler 1804 yılını gösterdiğin de Paris’teki restoran sayısı beş yüzü geçer.

Günümüzde yemek yapmanın ve sunmanın bir sanata, yemek yemek için buluşmanın ise bir sosyal etkinliğe dönüştüğünü biliyoruz.

Tarihteki bazı mutfak araştırmacıları bu notların net olmadığını savunuyor olsa da, sonuçta elde edilen tüm veriler günümüze kadar uzanan yolda hatırı sayılır gayretlerin yattığını gösteriyor.

Her şekilde yenilenme ümidimiz hep bizimle kalsın.

Sevgiyle kalın.

Belgin ERYAVUZ

23.08.2025

Kaynaklar: https://www.nationalgeographic.com; https://www.linkedin.com.

 

 

 

HİPNAGOGİK FAZ

Biliyorum pek de duymadığımız bir sözcük.

Ancak yaşamın içinde ve bizimle.

Nasıl mı?

Uyku ile uyanıklık arasındaki anda.

Aslında bir halüsinasyon olarak tanımlanıyor.

Konunun uzmanı bilim insanları ve filozoflar bu fazın uykunun sınırlarında görüldüğünü söylüyor.

Hipnagogik faz ve hipnopompik halüsinasyonlar ile uykunun rüyaları hep iç içe.

Bu konuda yapılan araştırmalar uyku sırasında meydana gelen algısal deneyimlerin durumunu ele alırken; gündüz halüsinasyonlarına özgü özellikler ile uyku algılarına özgü özelliklerin geniş bir yelpazede incelenebildiğini gösteriyor.

Bu oldukça derin konunun esas dikkat çeken kısmı ise beynimizin yaratıcılığı hakkında.

Günümüzde nörobilimin de kabul ettiği bu mucize işte tam da o hipnagogik fazda gerçekleşiyor.

Bunu ilk kez fark eden kişi, tarihin en başarılı bilim insanlarından biri olarak kabul edilen Albert Einstein olur.

Günümüzde okudukça, araştırdıkça; Alman fizikçinin çalışmaları, teorileri, keşifleri, bilime katkıları ve hayata farklı bakış açısı hepimizi etkiliyor biliyorum.

Burada ise Einstein'ın farklı bir alışkanlığına mercek tutalım istiyorum.

Albert Einstein, gün içinde elinde sıkıca tuttuğu kalın bir anahtarla kısa uyku molaları verir.

Amacı dinlenmek ya da uyumak değildir. Bu nedenle yatağa uzanmaz.

Sadece sandalyesine oturur.

Bir kolunu gevşekçe sarkıtır ve anahtarı tutan kolunu metal bir plakanın üzerine denk getirecek şekilde yerleştirir.

Uykuya dalıp eli gevşediği anda anahtar yere düşer.

O sırada metale çarpan anahtar sesine otomatik olarak uyanır.

Bunu defalarca tekrarlar elbette.

Amacı hipnagogik fazını yakalamaktır.

Çünkü Einstein, uyanıklık ve uyku arasındaki an olan hipnagogik fazın, gerçek bir yaratıcılık mucizesi olduğunu fark eder.

Böylece o birkaç saniye içinde beynin, parlak fikirler, canlı görüntüler ve beklenmedik bağlantılar ürettiğine inanır.

Gelin görün ki tüm o ışıltı derin uykuya dalar dalmaz unutulur.

İşte Einstein tam bu mucize anını yakalamak ister.

Bu nedenle uykusunu bilerek böler. Derin uykuya dalmamak için önlem alır.

Yaratıcı yeni fikirler o birkaç saniyede beynine gelir ve kendisine ilham olur.

Onun bu yöntemini ileriki yıllarda dünya çapında kullanan pek çok kişi olur.

Bu kişilerden bir tanesi olarak; gerçek üstü eserlerindeki tuhaf ve çarpıcı imgelerle ünlenen, sürrealist İspanyol ressam; Salvador Dalí gösteriliyor.

Diğer örnek için ise Amerikalı mucit Thomas Edison ismine rastlıyoruz.

Günümüz araştırmacıları bu yöntemi tekrarlayarak şaşırtıcı ve büyüleyici sonuçlar elde edildiğini notlarına ekliyor her seferinde.

Çünkü o kısacık anda keskin bir hafıza ile sorunların ve problemlerin daha kolayca çözüme ulaştığı artık bir gerçek.

Sevgiyle kalın.

Belgin ERYAVUZ

21.08.2025

Kaynaklar: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov.